Mùa festa ở Malta: cách xem lễ hội làng như người địa phương

Festa là lễ hội mừng thánh bổn mạng của từng giáo xứ ở Malta và Gozo, diễn ra dày đặc từ đầu tháng 6 đến hết tháng 9, gần như cuối tuần nào cũng có ít nhất một làng tổ chức. Một festa kéo dài khoảng một tuần, đỉnh điểm vào tối thứ Bảy và ngày Chủ nhật với rước tượng thánh, ban nhạc diễu hành và pháo hoa. Du khách được chào đón, không cần vé, chỉ cần biết đi lúc nào, đứng ở đâu và cư xử thế nào cho phải phép.

Festa là gì và vì sao làng nào cũng có

Malta có hơn 60 giáo xứ trên hai đảo chính, mỗi giáo xứ có một vị thánh bổn mạng. Festa vừa là nghi lễ tôn giáo vừa là niềm tự hào của làng: người dân góp tiền cả năm cho pháo hoa, đèn trang trí và nhạc. Nhiều làng có hai câu lạc bộ ban nhạc (band club) cạnh tranh nhau, mỗi bên ủng hộ một vị thánh hoặc một phần lễ, và sự cạnh tranh này làm cho lễ hội ngày càng hoành tráng.

Trong khung cảnh đó, nhà thờ làng được chiếu sáng bằng hàng nghìn bóng đèn, đường phố treo cờ, cột trang trí và tượng gỗ hoặc giấy bồi các thánh đặt dọc lối rước. Những công trình này phản ánh truyền thống kiến trúc tôn giáo của đảo; bạn có thể đọc thêm về nhà thờ Baroque và đá vôi Malta để hiểu vì sao mỗi làng đều có một nhà thờ lớn đến bất ngờ.

Diễn biến một tuần festa

Những phần không nên bỏ lỡ

Pháo hoa ban ngày và ban đêm

Malta nổi tiếng với pháo làm thủ công tại các xưởng của làng. Pháo ban ngày (murtali) tạo tiếng nổ lớn và khói màu; pháo ban đêm gồm pháo bông trên không và giggifogu, loại pháo hoa mặt đất quay tròn như bánh xe ánh sáng. Màn pháo hoa mặt đất thường diễn ra ở một bãi trống gần làng sau nửa đêm thứ Bảy.

Ban nhạc diễu hành

Buổi "marċ" sáng hoặc tối là lúc ban nhạc kèn đồng đi qua phố chính, người dân nhảy theo, vẫy cờ màu của câu lạc bộ. Không khí rất náo nhiệt, giống lễ hội đường phố hơn là nghi lễ.

Rước tượng thánh

Chiều Chủ nhật, những người đàn ông của giáo xứ khiêng bức tượng nặng trên vai qua các phố, chậm rãi, có lúc chạy nhịp nhàng. Chuông nhà thờ đổ, pháo nổ khi tượng quay về. Đây là phần trang nghiêm, hãy giữ trật tự.

Đồ ăn festa

Quầy hàng bán qubbajt (kẹo hạnh nhân hoặc hạt kẹp đường), bánh mì kẹp xúc xích, ftira, kem và nước ngọt. Qubbajt là món mang về làm quà đặc trưng của mùa festa.

Lịch tham khảo các festa lớn

Ngày cụ thể đổi theo năm vì festa thường rơi vào cuối tuần gần ngày lễ của vị thánh. Một số mốc phổ biến:

• Tháng 6: Mnarja, lễ thánh Phêrô và Phaolô ngày 29/6, gắn với hội chợ nông nghiệp ở vườn Buskett gần Rabat.
• Tháng 7: nhiều làng phía bắc và trung tâm; mùa cao điểm bắt đầu.
• 15 tháng 8: lễ Đức Mẹ Lên Trời (Santa Marija), ngày nghỉ lễ quốc gia, được tổ chức ở nhiều giáo xứ cùng lúc, trong đó có Mosta, Għaxaq, Gudja, Qrendi, Mqabba và Victoria trên Gozo.
• 8 tháng 9: lễ Đức Mẹ Chiến Thắng, kết hợp với ngày Chiến thắng và cuộc đua thuyền truyền thống ở Grand Harbour; festa ở Senglea, Naxxar, Mellieħa, Xagħra.
• 10 tháng 2: ngoài mùa hè, lễ Đắm tàu của Thánh Phaolô ở Valletta là festa mùa đông nổi tiếng.

Để có lịch chính xác, xem trang lịch sự kiện của cơ quan du lịch Malta hoặc thông báo của từng giáo xứ, thường được cập nhật từ mùa xuân.

Đi xem festa: hậu cần thực tế

• Đi lại: các làng chặn đường trung tâm trong tối cao điểm. Xe buýt có thể đổi lộ trình; gọi xe sẽ đắt và khó tìm lúc tan lễ. Đi sớm, xác định trước tuyến xe buýt về.
• Thời gian: nhiều hoạt động kéo dài tới gần sáng. Nếu đi cùng trẻ nhỏ, chọn buổi diễu hành chiều tối.
• Tiếng ồn: pháo rất to; mang nút tai cho trẻ em và người nhạy cảm.
• Thời tiết: tháng 7, 8 tối vẫn nóng; mang nước và quạt cầm tay.

Nếu bạn còn đang chọn thời điểm cho chuyến đi, bài thời gian tốt nhất để đến Malta giúp cân nhắc giữa không khí lễ hội mùa hè và thời tiết dễ chịu hơn của mùa thu.

Phép lịch sự khi dự festa

1. Khi vào nhà thờ, che vai và đầu gối, nói nhỏ, không chụp ảnh có đèn flash trong lúc làm lễ.
2. Không chen vào đoàn rước hay đứng chắn đường khiêng tượng.
3. Không hỏi người dân "câu lạc bộ nào hay hơn": sự cạnh tranh giữa các ban nhạc là chuyện nghiêm túc với họ.
4. Tuân theo hướng dẫn khoảng cách an toàn khi xem pháo hoa mặt đất.
5. Bỏ rác đúng chỗ; làng phải dọn dẹp sau mỗi đêm.

Festa khác gì các lễ hội châu Á bạn từng đi

Người Việt quen hội làng và lễ rước sẽ thấy nhiều điểm gần gũi: niềm tự hào của làng, sự góp sức của cả cộng đồng và không khí vừa linh thiêng vừa vui vẻ. Điểm khác là quy mô pháo hoa và nhạc kèn đồng. Còn nếu bạn từng tham gia những lễ hội té nước, đông như dịp Tết té nước ở Thái Lan, hãy nhớ festa Malta mang tính địa phương nhiều hơn: mỗi làng một lễ, không có một sự kiện chung cho cả nước.