Hàng thủ công Malta: ren Gozo, thủy tinh thổi và bạc chạm lọng

Hàng thủ công truyền thống của Malta nổi bật với ba dòng: ren móc tay (bizzilla), đặc biệt từ Gozo; thủy tinh thổi nhiều màu của các xưởng ở Ta' Qali và Gozo; và đồ bạc chạm lọng (filigree) với hình thập tự Malta. Bên cạnh đó còn có gốm, đồng hồ treo tường Malta, đồ đá vôi và đồ đan rổ. Nếu muốn mua quà có ý nghĩa thay vì móc khóa sản xuất hàng loạt, bạn nên biết nguồn gốc từng loại, nơi xem nghệ nhân làm việc và cách phân biệt hàng thủ công thật.

Ren Malta (bizzilla): nghề của những đôi tay Gozo

Nguồn gốc

Ren móc bằng suốt (bobbin lace) có mặt ở Malta ít nhất từ thời các hiệp sĩ, ban đầu phục vụ nhà thờ và tầng lớp quý tộc. Thế kỷ 19, nghề phát triển mạnh khi ren Malta được giới thiệu ra thị trường châu Âu và được ưa chuộng ở Anh. Gozo trở thành trung tâm của nghề, với nhiều phụ nữ làm ren tại nhà, ngồi trước cửa với chiếc gối tròn và hàng chục suốt chỉ.

Nhận diện

Ren Malta truyền thống thường có màu kem hoặc trắng, đôi khi màu đen bằng lụa, với họa tiết đặc trưng là hình bông lúa mì nhỏ và thập tự Malta tám cánh. Ren móc tay có những bất đối xứng nhỏ, sợi chỉ hơi khác nhau, và giá cao hơn nhiều so với ren máy.

Mua ở đâu

• Làng thủ công Ta' Dbiegi ở San Lawrenz, Gozo.
• Các cửa hàng nhỏ trong thành cổ Victoria (Ċittadella).
• Một số cửa hàng ở Mdina và Valletta, nhưng cần hỏi kỹ về nguồn gốc.

Đừng ngạc nhiên vì giá: một miếng ren nhỏ có thể mất nhiều ngày làm thủ công.

Thủy tinh Malta: màu của biển và đá

Khác với ren, nghề thủy tinh ở Malta khá trẻ, phát triển từ những năm 1960 khi xưởng thủy tinh đầu tiên được mở ở Ta' Qali. Các xưởng lấy cảm hứng từ màu biển xanh, cát vàng và đá vôi, tạo ra bình, chén, đồ trang trí với màu xoáy đặc trưng.

Xem thợ thổi thủy tinh xoay ống, thổi và kéo khối thủy tinh nóng chảy thành bình là trải nghiệm thú vị cho cả trẻ em. Hỏi xưởng xem có giờ trình diễn cụ thể không, vì vào giữa trưa hoặc chiều muộn đôi khi lò đã tắt.

Bạc filigree và thập tự Malta

Filigree (filugranu) là kỹ thuật uốn những sợi bạc hoặc vàng rất mảnh thành họa tiết như ren kim loại. Nghề này phổ biến ở Địa Trung Hải và có mặt ở Malta từ nhiều thế kỷ. Sản phẩm phổ biến nhất là mặt dây chuyền, khuyên tai, trâm cài hình thập tự Malta tám cánh, bông hoa, bươm bướm.

Khi mua, hãy hỏi về hàm lượng bạc và dấu kiểm định trên sản phẩm. Đồ "kiểu filigree" đúc khuôn sản xuất hàng loạt có giá rẻ hơn nhiều, không xấu, nhưng không phải hàng thủ công. Ý nghĩa của thập tự tám cánh và lịch sử dòng tu có trong bài Hiệp sĩ Malta và di sản.

Những nghề thủ công ít được biết đến hơn

Đồng hồ Malta (arloġġ tal-lira)

Đồng hồ treo tường có mặt hình bầu, vỏ gỗ sơn màu và vẽ hoa, xuất hiện từ thế kỷ 18. Đồng hồ cổ là đồ sưu tầm có giá trị; bản làm mới vẫn được sản xuất thủ công bởi một số xưởng.

Gốm và đồ đá vôi

Gốm Malta thường có màu đất, vẽ họa tiết biển, cá, thuyền luzzu. Đồ chạm đá vôi như mô hình tượng đền cổ, chậu cây nhỏ, tượng thánh là quà lưu niệm đặc trưng, nhưng khá nặng.

Đan rổ và đồ làm từ lá cọ

Nghề đan rổ từ cây sậy, lá cọ từng phổ biến ở làng quê, gắn với nghề đánh cá và nông nghiệp. Hiện còn ít người làm, có thể thấy ở các hội chợ thủ công và lễ hội làng.

Mô hình thuyền luzzu

Thuyền đánh cá luzzu sơn xanh, đỏ, vàng với "con mắt" ở mũi thuyền là biểu tượng của Marsaxlokk. Mô hình gỗ thuyền luzzu là món quà gợi nhớ làng chài; xem thêm bài chợ Chủ nhật Marsaxlokk.

Cách chọn quà thủ công thật

1. Hỏi về người làm và nơi làm: nghệ nhân thật thường sẵn lòng kể về quy trình.
2. So sánh giá: ren tay và filigree thủ công đắt; giá quá rẻ thường là hàng máy hoặc nhập khẩu.
3. Kiểm tra nhãn: một số sản phẩm có nhãn xuất xứ Malta hoặc chứng nhận hàng thủ công.
4. Ưu tiên mua tại xưởng: vừa được xem quá trình, vừa hỗ trợ trực tiếp người làm nghề.
5. Nghĩ về hành lý: thủy tinh và gốm dễ vỡ, hãy nhờ cửa hàng đóng gói kỹ hoặc hỏi dịch vụ gửi hàng.

Lộ trình nửa ngày cho người thích thủ công

Trên đảo chính, bắt đầu ở làng thủ công Ta' Qali buổi sáng, xem thổi thủy tinh và xưởng bạc, sau đó đi tiếp vài phút tới Mdina để tham quan thành cổ; lộ trình chi tiết trong bài thăm Mdina, thành phố tĩnh lặng. Trên Gozo, kết hợp Ta' Dbiegi, xưởng thủy tinh gần Dwejra và cửa hàng ren ở thành cổ Victoria trong cùng một ngày.

Gìn giữ nghề truyền thống

Như nhiều nơi khác, nghề thủ công ở Malta đối mặt với việc ít người trẻ theo học và cạnh tranh từ hàng sản xuất hàng loạt. Các trường dạy nghề, hội nhóm làm ren và chương trình bảo tồn di sản phi vật thể đang cố gắng truyền nghề cho thế hệ sau. Khi bạn mua một món đồ làm tay, dù nhỏ, bạn đang góp phần giữ nghề sống tiếp.