Ẩm thực truyền thống Malta: 20 món bạn nên thử một lần

Ẩm thực truyền thống Malta là món ăn của nông dân và ngư dân trên một quần đảo khô, ít đất canh tác: nhiều bánh mì, đậu, rau củ hầm, cá theo mùa và thịt thỏ. Hương vị chịu ảnh hưởng mạnh từ Sicily và Bắc Phi, với dầu ô liu, cà chua, nụ bạch hoa, tỏi và thảo mộc. Dưới đây là 20 món tiêu biểu, chia theo nhóm để bạn dễ nhớ, kèm gợi ý ăn ở đâu và khi nào.

Nhóm bánh và đồ ăn vặt

1. Pastizzi

Bánh ngàn lớp hình thoi nhân ricotta hoặc đậu Hà Lan nghiền, biểu tượng ẩm thực đường phố của Malta. Ăn nóng, buổi sáng hoặc ăn khuya.

2. Qassatat

Bánh tròn vỏ giòn hơn pastizzi, nhân ricotta, đậu, rau bina hoặc cá cơm. Thường được bán cùng tiệm.

3. Ħobż biż-żejt

Lát bánh mì Malta phết kunserva (cà chua cô đặc), rưới dầu ô liu, thêm cá ngừ, ô liu, nụ bạch hoa, hành tây và bạc hà. Món trưa mùa hè kinh điển.

4. Ftira

Bánh mì dẹt hình vòng, kẹp nhân giống ħobż biż-żejt. Năm 2020, "nghệ thuật và văn hóa ftira" được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể. Ở Gozo, ftira còn là loại bánh nướng phủ khoai tây, cá cơm, hành như pizza.

5. Bigilla

Món chấm làm từ đậu tằm nghiền với tỏi, ớt, dầu ô liu và thảo mộc, ăn kèm bánh quy giòn hoặc bánh mì.

6. Ġbejniet

Pho mát cừu nhỏ hình tròn, đặc sản Gozo. Có ba dạng: tươi mềm, phơi khô, và ướp tiêu với giấm. Thường xuất hiện trong đĩa khai vị và trong qassatat.

Nhóm món chính

7. Stuffat tal-fenek (thỏ hầm)

Được coi là món quốc gia. Thịt thỏ ướp rượu vang, tỏi, lá nguyệt quế rồi hầm chậm với cà chua. Phần nước sốt thường được dùng trộn mì spaghetti làm món đầu, thịt ăn làm món chính. Bữa "fenkata" là buổi tụ họp ăn thỏ của gia đình, bạn bè.

8. Bragioli

Thịt bò lát mỏng cuộn nhân thịt băm, trứng, thịt xông khói, rồi hầm trong sốt cà chua, rượu vang.

9. Torta tal-lampuki

Bánh nướng nhân cá lampuki (cá dorado), rau bina, ô liu, nho khô. Mùa cá lampuki từ khoảng cuối tháng 8 đến cuối năm, đây là lúc món này tươi ngon nhất.

10. Aljotta

Súp cá nhẹ với tỏi, cà chua, cơm hoặc mì nhỏ và rất nhiều thảo mộc, thêm chanh khi ăn. Món dễ ăn với người Việt quen canh cá.

11. Stuffat tal-qarnit

Bạch tuộc hầm với rượu vang đỏ, ô liu, nụ bạch hoa và nho khô.

12. Imqarrun il-forn

Mì ống nướng với thịt băm, sốt cà chua, trứng và phô mai. Món gia đình quen thuộc ngày Chủ nhật.

13. Timpana

Phiên bản "hoành tráng" hơn của imqarrun: mì ống và nhân thịt được bọc trong vỏ bánh ngàn lớp rồi nướng.

14. Ross il-forn

Cơm nướng với thịt băm, trứng, nghệ hoặc nghệ tây, phủ phô mai.

15. Soppa tal-armla

"Súp bà góa": súp rau đơn giản với súp lơ, đậu, ġbejna và trứng chần, xuất phát từ bữa ăn của gia đình nghèo.

16. Kapunata

Món rau hầm kiểu Malta với cà tím, ớt chuông, cà chua, nụ bạch hoa, gần với caponata của Sicily. Ăn kèm cá hoặc bánh mì.

Nhóm đồ ngọt

17. Imqaret

Bánh vỏ giòn nhân chà là, chiên ngập dầu, có mùi hồi và vỏ cam. Thường bán nóng ở quầy hàng tại Valletta và trong các lễ hội.

18. Qagħaq tal-għasel

Bánh vòng mật ong: vỏ bánh giòn bọc lớp nhân đen làm từ mật đường, vỏ cam, gia vị. Ngày xưa là bánh Giáng sinh, nay bán quanh năm.

19. Kannoli

Ống bánh giòn nhồi ricotta ngọt với vỏ cam, sô-cô-la, anh đào. Giống món của Sicily nhưng người Malta coi đây là món của mình.

20. Figolli và prinjolata

Bánh theo mùa: figolli là bánh quy nhân hạnh nhân cắt hình (cá, thỏ, trái tim...) phủ đường làm trong mùa Phục sinh; prinjolata là bánh vòm phủ hạt thông, kem bơ ăn dịp carnival, như đã nhắc trong bài lễ hội hóa trang Malta.

Vì sao món Malta lại có vị như vậy

Hiểu bối cảnh giúp bạn thưởng thức món ăn trọn vẹn hơn. Malta có ít nước ngọt, đất mỏng và nhiều đá, nên nông nghiệp truyền thống tập trung vào lúa mì, đậu, cà chua, ô liu, nho và chăn nuôi cừu, dê, thỏ trên diện tích nhỏ. Bánh mì vì vậy là trung tâm của bữa ăn, và người Malta rất tự hào về ổ bánh mì vỏ dày, ruột xốp nướng trong lò củi.

Biển cung cấp cá theo mùa, nhưng ngư dân dùng thuyền nhỏ nên sản lượng không lớn; nhiều món cá chỉ xuất hiện vào đúng mùa đánh bắt. Những thế kỷ giao thương với Sicily mang đến mì ống, ricotta, kỹ thuật làm bánh ngọt; ảnh hưởng Bắc Phi để lại dấu vết ở cách dùng gia vị, đậu và các món như kusksu (súp đậu tằm với mì hạt nhỏ). Thời thuộc Anh để lại thói quen uống trà, ăn bánh nướng nhân thịt và bữa trưa Chủ nhật.

Kết quả là một bếp ăn "nghèo mà khéo": nguyên liệu đơn giản, nấu chậm, tận dụng mọi thứ, từ bánh mì cũ đến phần nước sốt thỏ để trộn mì.

Đồ uống đi kèm

Kinnie là nước ngọt có ga vị cam đắng và thảo mộc, rất riêng của Malta. Cisk là bia lager phổ biến nhất. Rượu vang địa phương làm từ giống nho bản địa Ġellewża và Girgentina đáng thử; tìm hiểu thêm trong bài rượu vang và bia thủ công Malta.

Ăn theo mùa: bảng nhanh

Mùa	Nên tìm
Xuân	Figolli dịp Phục sinh, đậu tằm tươi, bigilla
Hè	Ħobż biż-żejt, ftira, cà chua, dưa hấu, kem
Thu	Lampuki, torta tal-lampuki, nho mới, rượu vang mới
Đông	Súp, thỏ hầm, prinjolata dịp carnival, qagħaq tal-għasel

Gợi ý cho khẩu vị người Việt

• Dễ ăn: aljotta, pastizzi, ħobż biż-żejt, imqarrun il-forn, cá nướng.
• Thử để biết: thỏ hầm, bạch tuộc hầm, ġbejniet ướp tiêu.
• Có thể ngấy: timpana, pastizzi ăn nhiều. Gọi kèm salad hoặc kapunata để cân bằng.
• Người ăn chay: pastizzi nhân đậu, bigilla, kapunata, soppa tal-armla (kiểm tra nước dùng), ftira rau.

Còn nếu bạn đang phân vân nên ăn ở quầy bánh hay đặt bàn nhà hàng, bài ăn gì, ăn ở đâu tại Malta sẽ giúp chọn đúng loại quán cho từng món.

Câu hỏi thường gặp

Món quốc gia của Malta là gì?

Thỏ hầm (stuffat tal-fenek) thường được xem là món quốc gia của Malta. Pastizzi là món ăn vặt mang tính biểu tượng nhất, còn ftira đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể.

Ăn thử món Malta ở đâu cho đúng vị?

Quán gia đình ở làng, quán ở Gozo và các nhà hàng chuyên món Malta thường giữ vị truyền thống hơn khu du lịch. Pastizzi nên mua ở pastizzeria đông khách người địa phương.

Có mang ġbejniet về Việt Nam được không?

Pho mát và sản phẩm từ sữa có thể bị hạn chế khi nhập cảnh tùy quy định kiểm dịch. Nên kiểm tra quy định hải quan Việt Nam trước và chọn sản phẩm đóng gói kín, có nhãn rõ ràng.

Mùa nào ăn bánh lampuki ngon nhất?

Từ khoảng cuối tháng 8 đến cuối năm, khi ngư dân Malta đánh bắt cá lampuki theo mùa. Ngoài thời gian này, nhiều quán dùng cá đông lạnh.